به گزارش پایگاه خبری تایسیزنیوز،بررسی گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد که برای اعلام تعداد دقیق خانه‌های تاریخی مرمت‌شده در این دوره، باید میان مرمت کامل بناها، ایجاد فضاهای گردشگری در مجاورت آنها و طرح‌های در حال اجرا یا برنامه‌ریزی‌شده تفاوت قائل شد.
با این حال، هزینه‌کرد ۱۵۰ میلیارد ریالی برای احیای خانه کلکته‌چی، اجرای باغ‌موزه ستارخان با اعتبار اعلام‌شده بیش از ۵۰۰ میلیارد ریال و ادامه عملیات مرمت عمارت ساعت، بخشی از اقدامات مستند مدیریت شهری در این حوزه است.
در کنار این اقدامات، اظهارات اعضای شورای اسلامی شهر تبریز درباره وضعیت برخی بناهای تاریخی و ضرورت ایجاد مدیریت یکپارچه برای آنها، نشان می‌دهد که ارزیابی عملکرد شهرداری تنها با شمارش پروژه‌های افتتاح‌شده کامل نمی‌شود و نحوه نگهداری، بهره‌برداری و تعیین تکلیف بناهای بلاتکلیف نیز اهمیت دارد.
کلکته‌چی؛ خانه‌ای تاریخی که به چرخه گردشگری بازگشت
خانه تاریخی کلکته‌چی یکی از مهم‌ترین نمونه‌های احیای بناهای قدیمی تبریز در دوره اخیر مدیریت شهری است که پس از اجرای عملیات مرمت و ساماندهی بخش‌های مختلف، در مهرماه ۱۴۰۵ به بهره‌برداری رسید.
حمیده درشتی، شهردار منطقه ۸ تبریز، شانزدهم شهریورماه امسال از پیشرفت ۸۰ درصدی عملیات احداث هشتی ورودی این خانه خبر داده و گفته بود که این بخش در گذر زمان تخریب شده بود و شهرداری برای احیای آن از تصاویر و مستندات قدیمی استفاده کرده است.
وی با اشاره به هزینه‌کرد ۱۵۰ میلیارد ریالی شهرداری منطقه ۸ برای مرمت و احیای خانه کلکته‌چی، حفاظت از خانه‌های تاریخی را اقدامی در راستای صیانت از فرهنگ، هویت و اصالت محلات قدیمی تبریز دانسته بود. به گفته درشتی، پروژه مرمت این خانه در مراحل پایانی قرار داشت و با تکمیل عملیات اجرایی، بنا برای بهره‌برداری آماده می‌شد.
خانه کلکته چی کجاست؟
خانه تاریخی «کلکته‌چی» از بناهای ارزشمند بافت تاریخی تبریز است که قدمت آن به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی می‌رسد و در محله «راسته‌کوچه» (دیک باشی) و بن‌بست کلکته‌چی، در محدوده بافت تاریخی شهر و در نزدیکی خانه مشروطه قرار دارد و به خاندان کلکته‌چی، از خانواده‌های شناخته‌شده بازرگان تبریز، تعلق داشته است.
اعضای این خاندان در حوزه تجارت چای و فعالیت‌هایی همچون فرش‌بافی، ریسندگی و بافندگی فعالیت داشتند و بناهای دیگری از جمله مسجد و کتابخانه کلکته‌چی نیز از یادگارهای آنان در تبریز است.
این خانه با برخورداری از عناصر معماری سنتی، از جمله ستون‌ها و تزئینات گچی، هشتی و حوض‌خانه، در سال‌های گذشته به دلیل فرسودگی و توقف عملیات مرمتی در معرض تخریب قرار گرفته بود.
شهرداری تبریز در سال ۱۳۹۴ این بنا را تملک کرد و اقداماتی نیز در راستای مرمت آن انجام شده، اما کار نیمه تمام رها شد.
سرانجام با اجرای عملیات مرمت و ساماندهی بخش‌هایی همچون هشتی، طنبی، حوض‌خانه و محوطه بنا در دوره فعلی مدیریت شهری، این اثر بار دیگر برای استفاده فرهنگی و گردشگری آماده شد.
احیای خانه کلکته‌چی، افزون بر حفظ یکی از یادگارهای معماری تاریخی تبریز، در پیوند با خانه مشروطه و دیگر آثار محله راسته‌کوچه، ظرفیت تازه‌ای برای معرفی میراث تاریخی و گردشگری این شهر ایجاد می‌کند.
ناگفته نماند که خاندان کلکته چی، خانه‌های تاریخی پرشماری در تبریز داشتند که از جمله آنها می‌توان به خانه مرمت شده و در حال استفاده کوچه کرباسچی عابر گذر تربیت اشاره کرد که موزه مطبوعات آذربایجان نیز در آن واقع شده است.
گفته می‌شود زمین‌های متعلق به این خاندان در شهر کلکته هندوستان هم که اتفاقاً نام خانوادگی شان را نیز به واسطه تجارت چای با آن شهر اقتباس کرده‌اند، به دلیل هزار شاخه شدن اعضای خاندان، بی‌صاحب مانده است.
همچنین ساختمان کارخانه ریسندگی کلکته چی در نصف راه، در قلب طرح نیمه تمام «هشت بهشت» از جمله آثار تاریخی تبریز در یک قرن اخیر محسوب می‌شود که خوشبختانه تا به امروز محفوظ مانده است.
هوشیار: باغ‌موزه ستارخان در راستای احیای ظرفیت‌های تاریخی تبریز اجرا شد
باغ‌موزه ستارخان، دیگر طرح مهم مدیریت شهری در محدوده تاریخی تبریز است که در مجاورت خانه تاریخی سردار ملی احداث شده است.
یعقوب هوشیار، شهردار تبریز، در جریان بازدید از عملیات اجرایی این مجموعه در شهریورماه ۱۴۰۵ اعلام کرد که فاز نخست باغ‌موزه ستارخان با اعتباری بیش از ۵۰۰ میلیارد ریال در آستانه بهره‌برداری قرار دارد.
وی هدف از اجرای این طرح را زنده نگه‌داشتن یاد مفاخر ملی و تاریخی شهر عنوان کرد و از تملک و آزادسازی هشت پلاک همجوار برای توسعه فضا و صیانت از حریم اثر تاریخی خبر داد.
باغ‌موزه ستارخان در ماه گذشته در فضایی حدود ۲ هزار و ۲۰۰ مترمربع و با اعتبار ۵۰ میلیارد تومان به بهره‌برداری رسید.
با این حال، باغ‌موزه ستارخان را نباید به‌عنوان خانه تاریخی مرمت‌شده دیگری در آمار عملکرد شهرداری منظور کرد، زیرا که این مجموعه در مجاورت خانه تاریخی ستارخان شکل گرفته و ماهیت آن با مرمت خود بنای خانه تفاوت دارد. بنابراین، این پروژه را باید در ردیف طرح‌های ساماندهی بافت تاریخی، توسعه زیرساخت‌های گردشگری و احیای فضای پیرامونی آثار تاریخی ارزیابی کرد.
عمارت «ساعت»؛ مرمت ادامه دارد، اما بهره‌برداری نیازمند برنامه‌ریزی است
عمارت ساعت یا ساختمان تاریخی شهرداری تبریز نیز با ۹۰ سال قدمت از بناهای شاخص شهر است که عملیات مرمت آن در چند مرحله دنبال شده است.
یعقوب هوشیار، شهردار تبریز، آذرماه ۱۴۰۴ در جلسه بررسی روند مرمت این بنا با اشاره به فرسودگی بخش‌هایی از عمارت اعلام کرده بود که شهرداری در سال‌های اخیر اقدامات اساسی برای استحکام‌بخشی سازه و اجرای مراحل نخست و دوم مرمت انجام داده و در آن زمان، مرحله سوم مرمت در تالار فرش موزه در حال اجرا بوده است.
در کنار گزارش‌های اجرایی شهرداری، سیدکاظم زعفرانچی‌لر، رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری، گردشگری و بهبود فضای کسب‌وکار شورای اسلامی شهر تبریز نیز درباره وضعیت این عمارت دیدگاهی انتقادی مطرح کرده است.
زعفرانچی‌لر با اشاره به بازدید خود از عمارت ساعت گفته بود که وضعیت برخی طبقات زیرین بنا نامناسب بوده و با وجود انجام عملیات بازسازی و بهسازی، رسیدگی مستمر به وضعیت این مجموعه ضرورت دارد. وی همچنین پراکندگی مدیریت خانه‌ها و بناهای تاریخی تبریز را یکی از مشکلات این حوزه دانسته و بر ضرورت تعیین تکلیف شیوه اداره و بهره‌برداری از این اماکن تأکید کرده است.
این اظهارات نشان می‌دهد که مرمت فیزیکی بنا، اگر با برنامه مشخص برای نگهداری، مدیریت و استفاده فرهنگی و گردشگری همراه نباشد، به‌تنهایی برای تضمین حفاظت بلندمدت از میراث تاریخی کافی نیست.
البته عمارت ساعت یک بنای عمومی و تاریخی است و در دسته خانه‌های تاریخی مسکونی قرار نمی‌گیرد؛ ازاین‌رو، در محاسبه تعداد خانه‌های تاریخی مرمت‌شده باید به‌صورت جداگانه بررسی شود.
خانه باقرخان؛ تملک به‌جای مرمت کامل
خانه تاریخی باقرخان، از بناهای مرتبط با تاریخ مشروطه در محله «خیابان» تبریز در شمال کوچه «قورد میدانی» یکی دیگر از مواردی است که در برنامه‌های مدیریت شهری مطرح شده است.
این بنا که منتسب به باقرخان سالار ملی و در کوچه‌ای به همین نام در نزدیکی تقاطع امام خمینی و رضا نژاد قرار دارد، در سال‌های گذشته سرنوشت ناگواری داشته و بخش عمده بنا به دلیل تعدد و تکثر مالکان و دشواری تملک آن تخریب شده است.
یعقوب هوشیار در اسفندماه ۱۴۰۱ از هزینه‌کرد ۹۰ میلیارد تومانی شهرداری برای تملک این خانه خبر داده و توجه به اماکن تاریخی و فرهنگی شهر و صیانت از این بناها را از جمله اقدامات شهرداری در کنار وظایف عمرانی و خدماتی عنوان کرده بود.
تأکید بر تعیین تکلیف خانه باقرخان
هوشیار پنجشنبه هفته قبل نیز در برنامه «قرار خدمت» شهرداری تاریخی منطقه هشت تبریز با اشاره به ضرورت تعیین تکلیف خانه تاریخی باقرخان گفت: در جلسه‌ای که با حضور وزیر میراث فرهنگی برگزار شد، مقرر شد هزینه‌های این پروژه به صورت مشترک میان میراث فرهنگی و شهرداری تأمین شود، اما متأسفانه میراث فرهنگی تاکنون در این زمینه همکاری لازم را نداشته است.
وی ادامه داد: تلاش ما این است که تملکات خانه باقرخان تا پایان سال به اتمام برسد و منطقه باید با جدیت این موضوع را دنبال کند
با این حال، تملک یک بنای تاریخی با مرمت و احیای کامل آن یکسان نیست. شهردار تبریز در مهرماه ۱۴۰۵ نیز از پیگیری تکمیل تملک خانه باقرخان تا پایان سال خبر داد؛ موضوعی که نشان می‌دهد وضعیت مالکیت و تعیین تکلیف این بنا همچنان در برنامه‌های مدیریت شهری قرار داشته است.
خانه مجتهدی؛ ضرورت تفکیک برنامه از عملکرد
خانه تاریخی مجتهدی نیز از بناهای ارزشمند تبریز است که در گزارش‌های شهری به موضوع ساماندهی و بهسازی محدوده پیرامونی آن اشاره شده است. با این حال، اطلاعات منتشرشده درباره این بنا برای تأیید تکمیل مرمت و بهره‌برداری از آن کافی نیست.
در ارزیابی عملکرد مدیریت شهری باید میان اعلام برنامه برای مرمت، آغاز عملیات اجرایی، پیشرفت فیزیکی و افتتاح نهایی تفاوت گذاشت. در غیر این صورت، طرح‌هایی که هنوز در مرحله برنامه‌ریزی یا اجرای مقدماتی قرار دارند، ممکن است به‌اشتباه در شمار پروژه‌های تکمیل‌شده قرار گیرند.
زعفرانچی‌لر: بناهای تاریخی به مدیریت یکپارچه نیاز دارند
دیدگاه سیدکاظم زعفرانچی‌لر، رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری، گردشگری و بهبود فضای کسب‌وکار شورای اسلامی شهر تبریز، از این جهت اهمیت دارد که موضوع میراث تاریخی را فراتر از اجرای عملیات عمرانی بررسی می‌کند.
وی با انتقاد از وضعیت برخی بناهای تاریخی و پراکندگی متولیان آنها، بر ضرورت تعیین تکلیف شیوه مدیریت و بهره‌برداری از این مجموعه‌ها تأکید کرده است. به اعتقاد او، بناهای تاریخی شهر باید با برنامه‌ای مشخص نگهداری شوند و ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری آنها به شکلی مؤثر مورد استفاده قرار گیرد.
این دیدگاه، یکی از چالش‌های مهم مدیریت میراث شهری تبریز را برجسته می‌کند: مرمت بناها تنها مرحله نخست حفاظت است و پس از آن، تأمین اعتبار نگهداری، تعریف کاربری مناسب، تعیین متولی مشخص و فراهم کردن امکان بازدید عمومی اهمیت پیدا می‌کند.
احیای عمارت کلاه‌فرنگی؛ چشم و چراغ صیانت از خانه‌های تاریخی
طرح بازسازی و احیای عمارت کلاه فرنگی، از مجموعه بناهای تاریخی باغشمال را می توان نقطه عطف عملکرد شهرداری تبریز در تاریخ ۱۲۰ ساله آن در صیانت از بناهای تاریخی قلمداد کرد.
این عمارت تاریخی با صرف بیش از یک‌هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال اعتبار، در راستای احیای هویت تاریخی و توسعه ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری این شهر بازسازی شد و در خردادماه ۱۴۰۵ به بهره‌برداری رسید.
عمارت کلاه‌فرنگی از بناهای تاریخی مجموعه باغشمال تبریز بود که قدمت آن به دوره حکمرانی آق‌قویونلوها نسبت داده می‌شود.
این مجموعه تاریخی که در میان مردم تبریز به «شازدا باغی» شهرت داشت، در گذشته از باغ‌ها و عمارت‌های شاخص شهر به شمار می‌رفت.
عمارت کلاه‌فرنگی نیز به دستور یعقوب آق‌قویونلو ساخته شده بود، اما در جریان تخریب بافت تاریخی تبریز در اوایل قرن چهاردهم خورشیدی از میان رفت.
شهرداری تبریز در سال‌های اخیر بازسازی این بنا را با هدف احیای هویت تاریخی محدوده باغشمال و ایجاد فضای فرهنگی جدید در دستور کار قرار داد.
بر اساس اعلام شهرداری منطقه سه تبریز، برای احداث عمارت کلاه‌فرنگی بیش از یک‌هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال، معادل ۱۵۰ میلیارد تومان، هزینه شده است.
این بنا در قالب پنج بلوک مجزا با معماری پیوسته طراحی و اجرا شده که هسته مرکزی آن پنج طبقه و سایر بلوک‌ها یک طبقه است.
زیربنای مجموعه نیز در گزارش‌های منتشرشده از سوی مدیریت شهری حدود سه‌هزار و ۸۰۰ مترمربع اعلام شده است.
در کنار احداث عمارت، عملیات محوطه‌سازی، کف‌سازی مسیرها، جدول‌گذاری، توسعه فضای سبز، نورپردازی و اجرای آب‌نماهای پیرامونی نیز با اعتباری بالغ بر ۵۰۰ میلیارد ریال انجام شده است.
هوشیار، شهردار تبریز، پیش‌تر هدف از اجرای این پروژه را احیای هویت تاریخی محدوده باغشمال و توسعه فضاهای فرهنگی شهر عنوان کرده بود.
عمارت بازسازی‌شده با کاربری فرهنگی طراحی شده و می‌تواند زمینه برگزاری برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی و افزایش ظرفیت گردشگری این محدوده را فراهم کند.
بهره‌برداری از این مجموعه در کنار توسعه فضای سبز و امکانات تفریحی باغشمال، گامی در جهت تبدیل این محدوده به یکی از کانون‌های فرهنگی و گردشگری تبریز به شمار می‌رود.
احیای عمارت کلاه‌فرنگی، افزون بر ایجاد یک فضای فرهنگی جدید، فرصتی برای بازشناسی بخشی از تاریخ معماری تبریز و انتقال این میراث به نسل‌های آینده فراهم کرده است.
باید گفت که حفاظت از میراث تاریخی تبریز زمانی به نتیجه پایدار می‌رسد که مرمت کالبدی بناها با مدیریت یکپارچه، نگهداری مستمر و بهره‌برداری فرهنگی و گردشگری همراه شود؛ رویکردی که هم از تخریب تدریجی خانه‌های تاریخی جلوگیری می‌کند و هم امکان پیوند دوباره این آثار با زندگی امروز شهر را فراهم می‌آورد.
در پایان، از حق نباید گذاشت که پس از دوره مدیریت تقی زاده بر اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی و شهرداری نوین در تبریز، بیشترین تملک و مرمت خانه های تاریخی تبریز در دوره مدیریت شهری هوشیار انجام گرفته است.
دیدگاهتان را با ما در میان بگذارید
نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.